Бас агроном қызметі

7 т. Жасыл белдеуді дамыту және күтіп ұстау қызметінің жұмысы туралы ақпарат  

 

Бөлімнің  негізгі міндеті – Астана қаласының «Жасыл белдеу» аумағындағы орман екпелерінің алқаптарын ұлғайту. Елорданың жасыл белдеуінің жалпы ауданы 14827 гектарды құрайды, оның 11502,2 гектары іс жүзінде орман екпелерімен жабылған, оларда бірінші кезеңнің 9,6 миллионнан астам ағаштары мен 1,8 миллион бұталары өседі (1998-2004ж). Бүгінгі күні жасыл белдеудің орман екпелерінің саны бірінші, екінші және үшінші кезең жобаларын іске қосу есебінен ұлғайды және ол 11 549 935 дана ағаштар пен 2 004 650 дана бұталарды құрайды. Барлығы 13 554 585 ағаштар мен бұталар.

Жасыл белдеудегі жұмыстар 2 бағдарлама бойынша жүргізіледі:

  1. 016 Жасыл белдеуді ағымды күтіп ұстау («Астана қаласының Қоршаған ортаны қорғау және табиғат пайдалану басқармасы» ММ жасалған 2023ж.05.05. №12 шарттың негізінде).
  2. 065 Жарғылық капиталды ұлғайту (жасыл белдеудә жаңғырту жобалары бойынша 4-5-6 кезектер)

Бірінші  бағыт  016  бағдарлама бұл 2023 жылы 1 256 547,743 мың теңге көлемінде қаржыландыру қарастырылған бірінші кезеңдегі ағаш екпелерді күзету, қорғау және ағымдағы күтіп ұстау. Бұл бағыт бойынша он екі айда 1 256 547,743 мың теңге (жылдық жоспардан 100%) игерілді, және осы қаражатқа келесі жұмыс түрлері атқарылды:

  1. Ағаштардың ұшар басын табиғи түрге келтіру – 171 747дана (жылдық жоспардан 100%).
  2. 360 га аудандағы өртке қарсы алқаптарды жырту (жылдық жоспардан 100% 360 га). 660 га аудандағы өртке қарсы алқаптарды делегейлеу (жылдық жоспардан 100% 360 га).
  3. Механикаландырылған түрде өңдеу: 184 гектар ықтырмааралық кеңістіктерді тырмалау (жылдық жоспардан 100% 184 га).
  4. Қар ұстату – 900 км (100 % ).
  5. Ғылыми-зерттеу жұмыстары (17 зерттеу жүргізілді, жылдық жоспардан 100%, 17 зерттеу):

а) қаланың жасыл белдеуінің ағаш екпелерін орман патологиялық зерттеу;

б) екінші қатардағы орман дақылдарының жағдайы, бойы және сақталу мониторингісі;

          в) «Астана орманы» ЖШС  қайыңды және шегіршінді-үйеңкелі ағаш екпелерде шабуды жүргізудің биологты-экономикалық бағасы;

         г) Астана қаласының жасыл аймағының қала маңы ормандарындағы рекреациялық жүктемені анықтау

д) Астана қаласының жасыл аймағындағы ағаш екпелердің өсу жағдайына көпжылдық шөптердің әсерін зерттеу

  1. 1300 га аумақта (1300 га жылдық жоспардан 100%) жасыл алқаптарды зиянкестер мен ауруларға қарсы химиялық өңдеу (аспалы моторлы бүріккіш) қолданылды.
  2. Кеміргіштер мен ауруларға қарсы химиялық өңдеу.Дәрі-дәрмекпен қорғау мақсатында 147 500 ағаш өңделген (жылдық жоспардан 100%).
  3. Өртке қарсы іс-шаралар 12 371 маш/сағ суарып-жуғыш машиналардың кезекшілігмен қамтамасыз етіледі (жылдық жоспардан 100%).

Екінші бағыт – 065 бағдарламасы бойынша жарғылық капиталды ұлғайту арқылы. Бұл жасыл белдеудің дамыту, яғни ықтырмааралық кеңістіктерде екінші қабылдаудағы ағаш екпелерді құру. Екінші кезеңнің жұмыстары 2009 жылдың маусымында басталды, онда жасыл белдеудің орман қорғау алқаптарын орман алқабына айналдыру міндеті тұрды. Тапсырманы іске асыру шеңберінде «Қазгипролесхоз» РМК Солтүстік Қазақстан филиалымен (Щучинск қ.) алты жоба әзірледі. Барлығы «Астана орманы» ЖШС  2012 жылдан бастап 12 жыл бойы (2012-2023ж) жобаның алты кезегін іске асыру шегінде, жалпы ауданы 13 216 гектар жасыл белдеуде, ықтырмааралық кеңістіктерге, 4 723 428 дана екпе көшеттер ауданы 4 028,07 гектарға отырғызылды. Оның 28,6% қылқан жапырақты тұқымдар (шырша, қарағай, бал қарағай) және 71,4% бал қарағай (емен, шегіршін, жиде, күл, үйеңкі, қарақат). Ауданы 674,86 гектарға көп жылдық шөптер себілді (донник, эспарцет, люцерна).

Реализация проектов 1-інші, 2-нші және 3-інші кезек жобалырын жүзеге асыру аяқталды және 2016, 2020 және 2022 жылдары пайдалануға берілді. Ағымдағы жылы 4,5 және 6 кезек жобаларын жүзеге асыру үшін 2 326 712,00 мың тенге бөлінді, бұл қаражатқа 2019-2023 жылдары 2 326 712,00 мың тенгеге құрылған екпе көшеттерді күтіп ұстау жұмыстары орындалды (жылдық жоспардан 100%).).

Барлығы 2023 жылы, 6-ншы кезек жобасы бойынша ауданы 452,84 гектарға 456 931 дана екпе көшеттер отырғызылды (көктемде ауданы 203,94 га 249 514 дана және күзде ауданы 248,9 гектарға 207 417 дана).

 

2024 жылға арналған жоспар

 

2024 жылы жоғарыда аталған жасыл белдеу бойынша жұмыстардың барлық түрлеріне  690 212 305 теңге қаржыландыру қажет. Осы сомаға келесі жұмыс түрлерін орындау жоспарланып отыр:

Жасыл белдеуді күтіп ұстау бойынша жұмыстар (016 бағдарлама)

  1. 1 319 398 305 теңгеге бірінші кезеңдегі жасыл белдеудің ағаш екпелерін ағымды күтіп ұстау;

Ағаш екпелерді қайта жаңғырту және Астана қаласының жасыл белдеу аумағында екінші қабылдаудағы ағаш екпелерді құру (065 бағдарлама)

  1. 4-кезек жобасы (839 218 дана екпе көшеттерді күтіп ұстау) – 41 016 000 теңге;
  2. 5-кезек жобасы (890 151 дана екпе көшеттерді күтіп ұстау) – 418 835 000 теңге;
  3. 6-кезек жобасы (658 935 дана екпе көшеттерді күтіп ұстау және 237,56 гектарға 200 217 дана екпе көшеттерді отырғызу) – 1 910 963 000 теңге.

 Барлығы үш кезек бойынша 2 370 814 000 теңге.

7 т. Болашақ

 

Қазақстанның елордасының ормансыз аймақта орналасуы елорданың «жасыл белдеуін» дамытудағы рөлін өлшеусіз арттырады. Астана қаласының айналасындағы «жасыл белдеуді» кеңейту, елорданың қала маңындағы, негізгі көлік жолдары бойындағы ағаш екпелерді құруды жалғастыру туризм мен халықтың белсенді демалысын ұйымдастыру үшін қажетті жағдайларды қамтамасыз етеді, осылайша олардың денсаулығын жақсартуға көмектеседі. Бұл жұмысты жүзеге асыру сөзсіз халықтардың елордада және оған жақын орналасқан аудандарда өмір сүруіне қолайлы жағдай туғызады, бұл өңірдің тартымдылығын арттырады. Ағымдағы жылдың көктемінде 200 217 екпе көшет отырғызумен (6-кезек жобасын іске асыру шегінде) елорданың Жасыл белдеуінің ықтырмаралық кеңістіктерінде жаңа ағаш екпелерді құру жұмыстары толығымен аяқталды. Нұр-Сұлтан қаласын үздіксіз көгалдандыру (Жасыл сыналар) үшін 2019 жылы әзірленген ТЭН басқа, болашақта ағаш екпелерді құру бойынша іске асыруға дайын жобалар жоқ. Бұл ТЭН жобалау үшін іске асыру мерзімінің аяқталуына және жер телімдерін бөлу мерзімінің аяқталуына байланысты түзетуді талап етеді. 2022 жылдың аяғында «Астана қаласының Сәулет, қала құрылысы және жер қатынастары» ММ жалпы ауданы 2 669,1642 га жер учаскелерінде іздестіру жұмыстарын жүргізуге (бұрын бөлінген 15144,3 га) жаңа рұқсат берілді. Оның 751,3 га орман топырағына жарамды. Сондай-ақ жасыл белдеудің жалпы алаңының 14 827 гектарының 24,55 пайызы (3 504,07 гектары) жарамсыз топырақты болып табылады, олар теріс орман-өсімдік қасиеттерімен сипатталады және құрамында улы және уыты бар жеңіл еритін тұздар болады. Егер мұндай топыраққа екпе көшеттер отырғызылса, бірінші жылы-ақ өледі немесе мүлдем тамыр алмайды. Дегенмен, шет елдердің тәжірибесінен топырағы жарамды жерлерде топырағын түбегейлі жақсарту, яғни  сортаңдарды мелиорациялау шараларын жүргізгеннен кейін жаңа орман екпелерін құруға болады.

Елорданың айналасында  «жасыл белдеу» құру бойынша жұмыстарды, оның ішінде ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін негіз болып Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің бірінші орынбасары Р.В.Скляр 2024ж.04.01 № КҚД-644/23-01-7,6,1,7,8,9 хаттың қосымшасының 3-тармағы (Астана қаласы және Ақмола облысының әкімдіктерімен бірлесіп, елорданың айналасында «Жасыл белдеуді» тиімді құру бойынша іс-шаралар жүргізу, ағаштарды рұқсатсыз шабуды бақылауды күшейтілсін) саналады. Елорданың айналасындағы «жасыл белдеу», ағаштарды заңсыз кесуге бақылауды күшейту) Сондай-ақ елорданың даму қарқыны мен жоғары мәртебесіне сәйкес келетін орман екпелері бар аумақтарды қазіргі мемлекеттік стандарттарға сәйкес келтіру қажет. Қазақстан Республикасындағы қолданыстағы МемСТ бойынша жасыл аймақтың көлемі Астана қаласының жағдайына (халық саны 500 мың адамнан 1 млн адамға дейін) 1000 адамға 25 га немесе бір тұрғынға 250 ш/м құрайды. . Қазіргі уақытта елорданың жасыл белдеуінің нақты көлемі (11 502,2 га) (2016 жылғы 6 шілдедегі қала тұрғындарының саны 1 000 000 адамды құрады) бір тұрғынға 115 ш.м. құрайды. МемСТ сәйкес болу үшін Астана қаласының жасыл белдеуіндегі орман екпелері бар нақты аумақ 25 000 гектарды құрауы тиіс.

Сондықтан осы  уақытта жасыл белдеуді күтіп-ұстау және дамыту бойынша қызмет көрсету бөлімінің мамандары «Астана қаласының Қоршаған ортаны қорғау және табиғат пайдалану басқармасы» ММ-сі   (техникалық сипаттамларды, бағалық ұсыныстарды жинау) «У.У. Усманов атындағы Қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты» ЖШС «Ә.Бөкейхан атындағы  Қазақ орман және агроорман шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС-мен бірлесіп 3 жыл мерзімге Астана қаласының жасыл белдеуіндегі сортаң топырақтарды мелиорациялау бойынша тиімді жолдары мен әдістерін әзірлеу құнын анықтау бойынша  дайындық жұмыстарын жүргізуде. Нәтижесінде жаңа орман екпелерін құру арқылы орманды сортаң топырақтарды мелиорациялау заманауи технологияны алу күтілуде.

 

 

 

Астана қаласының жасыл белдеу жағдайында екінші қабылдаудағы ағаш екпелерді құру бойынша тәжірибе

Қазақстан Республикасының елордасы Астана қаласы құрғақ және барлық желдерге ашық дала аймағында ағашсыз жазықта орналасқан. Климатқа тән белгілер маусымдық және тәуліктік температураның күрт ауытқуы, төмен температурамен ұзақ қыс, жоғары температурамен қысқа ыстық жаз.

Қаланы желден қорғау және елордада халықтың тұруына қолайлы климат жасау мақсатында Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмасына сәйкес Астана қаласында жасыл белдеу құру 1997 жылы басталған болатын.

Қазіргі уақытта елорданың жасыл белдеуінің жалпы ауданы 14 827 гектарды құрайды, оның ішінде 11 502,2 гектарды орман екпелері алып жатыр, оларда 9,6 миллионнан астам ағаш пен 1,9 миллионға жуық бұта өседі. 1998-2004 жылдар аралығында негізінен сүйелді қайың, ұсақ жапырақты шегіршін, жалпақ жапырақты шегіршін, кәдімгі қарағай, сопақ жапырақты жиде, қазақстан терегі, алтын түсті қарақат, ақ шым, бессия шиесі, татар үшқаты егілді. Бұл ретте жапырақтылар 98,2%, қылқан жапырақтылар 1,8% құрайды. Көгалдандыру келесідей қалыптасты: жақсы орман өсіру қасиеті бар топырақта тығыздығы жоғары екпелер өсірілді, өсінділер мен орман қоқыстары пайда болды, микроорганизмдер мен фауна пайда болды, ағаш дақылдарының тұқымынан табиғи жаңару процесі басталды. . 

Бірінші кезеңде 20-24 метрлік учаскелерде әртүрлі ағаш және бұта түрлерінен жасыл екпелер жасалып, ені бірдей ішкіралық кеңістіктер қалдырылды. Көгалдандырудың орналасуы топырақ жамылғысының алуан түрлілігіне және 50%-дан астам жерді алып жатқан орман алқаптарында сортаңдар мен сортаң дақтардың болуына байланысты болашақ екпелердің өмір сүру жылдамдығын, жағдайы мен сапасын дәл болжау қиындығымен байланысты болды. Сонымен қатар, тұрақты екпелерді өсіру мезгіл-мезгіл қайталанатын құрғақшылықпен және орманға қолайлы топырақтың ұсақ құрылымымен қиындайды.

Екінші кезеңде, тасты жерлерге негізделген орман алқаптарын құру үшін қанаттардың арасын отырғызу қажет, бұл үшін «Астана орманы» ЖШС Қазақстандық орман шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтымен бірлесе 2010 жылы басталды, ал 2011 жылы әр түрлі ағаш түрлерінен тұрақты, жоғары өнімді орман дақылдарын құру бойынша ғылыми-өндірістік тәжірибелерді құру бойынша жұмыс жалғастырылды. Ғылыми жұмыстың мақсаты: орман дақылдарын құрудың оңтайлы технологияларын жасау және сүректі өсімдіктердің ассортиментін таңдау.

Эксперимент бірнеше бағытта жүргізілді:

1) 7 жылдық өсімдіктерін жақын маңдағы өсіп келе жатқан көріністерден ішкіаралық кеңістікке көшіру. Трансплантациялау үшін өсімдіктер жақын маңдағы өсетін алқаптардан алынды. Барлығы 3 мыңнан астам ағаш көшірілді. Суару және қолайлы топырақ-климат жағдайларын ескере отырып, екі жазғы бақылаудың нәтижесінде трансплантацияланған өсімдіктердің өмір сүру деңгейі 77,6% құрады. Бірақ тәжірибе көрсеткендей, бұл әдісті қолдану орындалған жұмыстың жоғары құнына байланысты орынсыз.

2) Тұйық тамыр жүйесі бар бір жылдық және ашық тамыр жүйесі екі-үш жылдық көшеттерді отырғызу. 2010–2011 жылдар аралығында елорданың жасыл белдеуіне жабық тамыр жүйесі мен ашық тамыр жүйесі екі-үш жылдық өскіндердің түрлі бағалы тұқымдары отырғызылды. Бұл тәжірибе қызығырақ, өйткені Астана қаласында алғаш рет жабық тамыр жүйесі бар көшеттер отырғызылды, оның бірқатар артықшылықтары бар:

  • аудан бірлігіне отырғызылатын материалдың мөлшері азаяды, себебі көшеттер сирек отырғызылады
  • көшеттердің тамыр жүйесі кептіруге ұшырамайды, өйткені тасымалдау, отырғызу және сақтау кезінде тамырлар топырақ комасында болады.

2011 жылы отырғызылған жабық тамыр жүйесі бар біржылдық көшеттердің ең жақсы өмір сүру көрсеткіші сібір шыршасы (87%), ең төмені бальзам шыршасы (16%) болды. Ашық тамыр жүйесі бар екі жылдық емен ағашының гүлшоғыры 95%, 3-4 жылдық сібір шыршасы – 69% өмір сүруді көрсетті. Басқа тұқымдардың өмір сүру деңгейі орташа деңгейде өзгерді. Алынған алдын ала нәтижелерге сүйене отырып, осы кезеңде біз отырғызу үшін бір және екі жылдық сібір шыршасының көшеттерін және жабық тамыр жүйесі бар екі жылдық емен ағашының көшеттерін ұсынуға болады.

3) Көпжылдық шөптер – бал өсімдіктерін егу.

ПБал өсімдіктерін егу (шырын өсімдіктері) пайдалы жәндіктерді – энтомофагтарды тартуға және көбейтуге көмектеседі. Энтомофагтар – олардың табиғи жаулары бола отырып, зиянкес жәндіктермен қоректенетін пайдалы жәндіктер. Ересек жәндіктер кезеңінде жыртқыштар мен паразиттердің көптеген түрлері балшырындармен қоректенеді. Нектармен қоректену пайдалы жәндіктердің барлық дерлік түрлеріне қажет. 

«Астана орманы» ЖШС-нің ғылыми-өндірістік тәжірибелерінің және 1904-1914 жылдар аралығында жасалған нәтижелері бойынша орманшы А.Л. Адамұлының Қызылжар жасанды орман алқабында, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президентінің қатысуымен өткен 2011 жылғы 3 маусымдағы № 1-7,7 хаттама тапсырмаларының «Қызылжар жасанды орман алқабында Елорданы одан әрі дамыту» жоспарының 28-тармағын іске асыру шеңберінде келесідей іс-шаралар жүзеге асырылды:

2011 жылы «Қазгипролесхоз» РМК Солтүстік Қазақстан облысы бойынша филиалымен жалпы алаңы 1500,2 гектар екiншi кезеңдiң екiншi кезектегi орман дақылдарын құру және екпелердi реконструкциялау бойынша жобалық жобаның бiрiншi кезегiн әзiрлеуге келiсiм жасалды. 2012 жылдың көктемінде кәсіпорын жоба бойынша елорданың жасыл белдеуінде 278,5 гектар аумаққа жабық тамыр жүйесі бар 430 746 түп көшет (сібір шыршасы, қарағай) отырғызды.

2013 жылы жобаны жалғастыру аясында 171,5 га алқапқа 285 914 қылқан жапырақты көшет, 180 га алқапқа көпжылдық шөптер (бал өсімдіктері) егіліп, 15 га аумақта қолданыстағы екпелерге қайта құру жұмыстары жүргізілді. Вегетациялық кезеңде отырғызылған өсімдіктерге күтім жасау жұмыстары жүргізілді (суару, қопсыту және т.б.). 2013 жылдың күзгі түгендеу кезінде орташа өмір сүру деңгейі 90% құрайтыны анықталды.

2014 жылы бірінші кезең жобасының құрылған екпелерін күтіп-баптау жұмыстары аяқталып, жалпы көлемі 3000 га аумақта 2012 жылы әзірленген жобаның екінші кезеңін іске асыру жұмыстары басталды. Нәтижесінде 298,9 гектар алқапқа 398 434 түп көшет отырғызылды, оның 57 186-сы қылқан жапырақты және 341 248-і жапырақты орман құраушы ағаштар. Сондай-ақ 271,9 гектар алқапқа бал өсімдіктері егілді. 2022 жылға қарай жалпы көлемі 9827,0 га аумақта жобалық-іздестіру жұмыстарының төрт кезеңін өткізу жоспарлануда. Жобалардың барлық кезеңдерін іске асыру елорда тұрғындары мен қонақтарының демалуы үшін қолайлы жоғары сәндік екпелер жасауға мүмкіндік береді және Орталық Азияда жасыл белдеудегі орман белдеулерін теңдесі жоқ үздіксіз жасанды орманға айналдыруға мүмкіндік береді.

 

13 т. Ғылыми-зерттеу жұмыстары

 

2010 жылдан бері «Астана орманы» ЖШС жасыл белдеуін күтіп-ұстау және дамыту бөлімінің мамандары Ә.Бөкейхан атындағы «KазОШАҒЗИ» ЖШС ғалымдарымен бірлесе отырып, келесі тақырыптарда ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуде:

 

АСТАНА ҚАЛАСЫНЫҢ ЖАСЫЛ БЕЛДЕУІНІҢ

АҒАШ ЕКПЕЛЕРІН ОРМАН ПАТОЛОГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР

(2005 жылдан бастап ОСЫ УАҚЫТҚА ДЕЙІН)

Жасыл белдеудегі орман патологиялық зерттеулері кезінде ғалымдар зиянды жәндіктердің 30-дан астам түрін анықтады, олардың өмір салтын және екпелерге қауіптілігін сипаттады. Бақылауды қажет ететін басым түрлер анықталды. Олар: жұлдызды тоқыма шыбыны, солтүстік қайың шыбыншасы, ірі қайың жапырақты шыбыншыны, қоңыр жолақты көбелегі, жолақты көбелегі, дала биті, ірі жапырақ бүргесі.

Анықталған жәндіктердің биологиясы оларға әртүрлі уақытта екпелерді зақымдауға мүмкіндік береді, не таза ошақтарды, не бірнеше зиянкестерді қамтитын күрделілерді қалыптастырады, нәтижесінде екпелердің зақымдану қаупі үнемі сақталады. Сондықтан бұл жасанды екпелердің орман энтомологиялық мониторингі мәселесі ерекше маңызға ие. Ғалымдар басым зиянкестердің түрлеріне барлау және егжей-тегжейлі қадағалау мерзімін белгілеп, онтогенез кезеңдерінің маусымдық пайда болуының күнтізбелерін құрастырды. Жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижелері бойынша мекеме қызметкерлерімен семинарлар өткізіліп, қарағай, қайың, қарағаш, сорғыш екпелердің орман патологиялық мониторингі элементтері енгізілуде. Астана қаласының жасыл аймағындағы екпелерді зиянкестер мен аурулардан қорғау бойынша ұсыныстар берілді.

Мекеме қызметкерлерінің орман патологиясын тексеру және дер кезінде жүргізген қорғау шаралары барысында ағаш екпелерінің жапырақты және жапырақты жәндіктердің зақымдану аймағы азайды. Бірлескен жұмыстың нәтижесінде екпелердің тұрақтылығы артып, Астана қаласының жасыл белдеуінің жасалған жасанды екпелерінің сәндік келбеті сақталуда.

 

ЕКІНШІ ҚАТАРДАҒЫ ОРМАН ДАҚЫЛДАРЫ ЖАҒДАЙЫНЫҢ, ӨСУІНІҢ ЖӘНЕ САҚТАЛУЫНЫҢ МОНИТОРИНГІСІ

(2010 жылдан бастап ОСЫ УАҚЫТ БОЙЫ)

  1. ЕскІ ағаш өсімдіктерін қайта отырғызу бойынша ғылыми-өндірістік тәжірибе. Аспалы қайың мен кәдімгі қарағайды рельефтік және мұқият күтім жұмыстарының ерекшеліктерін ескере отырып қайта отырғызуға болатыны анықталды.

Аспалы қайың мен кәдімгі қарағайын қайта отырғызу ұсынылды (ұсынымдар әзірленді).

  1. Орман дақылдарының өсуіне биошірінді пен абсорбенттің әсерін зерттеу. Биошірінді пен абсорбентті қосу кәдімгі қарағай мен кәдімгі шегіршіннің өмір сүру жылдамдығына және өсуіне пайдалы әсер етті. Тәжірибе учаскелеріндегі барлық көрсетілген ағаш және бұта түрлерінің тіршілік ету көрсеткіші бақылаудан асып түсті.

Орман дақылдарын отырғызу кезінде биошіріндіні пайдалану ұсынылды.

  1. Қылқан жапырақты және жапырақты интродукциялық түрлердің өсуі мен сақталуын зерттеу. Сібір шыршасының, тікенді шыршаның, Энгельман шыршасының және еменнің дақылдары ең жақсы сақталуымен және жағдайымен ерекшеленеді (тұңғиықтан мол өсу регенерациясы байқалады). Сібір және бальзам шыршасы, сібір балқарағайы ең аз сақталған және нашар күйге ие және көгалдандыруға ұсынылмайды.

Тұрақты интродукцияланған түрлер Астананың жасыл аймағында отырғызу үшін ұсынылды.

  1. Әр түрлі отырғызылған жылдардағы ағаш және бұта түрлерінің орман дақылдарының жағдайы мен өсуін бақылау. 2010-2022 жылдары егілген орман дақылдары зерттеліп, өсімдіктердің тіршілігі, қауіпсіздігі мен өсуі анықталып, оларды одан әрі өсіру және бау-бақша өсіру шараларын қолдана отырып күтіп-баптау бойынша ұсыныстар берілді.

Орман дақылдарын күтіп-баптау бойынша жыл сайынғы іс-шаралар ұсынылды.

 

АСТАНА ҚАЛАСЫНЫҢ ЖАСЫЛ БЕЛДЕУІНІҢ ЖАСАНДЫ АҒАШ ЕКПЕЛЕРІН АНТРОПОГЕНДІК ЖӘНЕ ТЕХНОГЕНДІ ДЕРЕКТЕРДІҢ ӘСЕРІН АНЫҚТАУ (2019-2021 ж.ж.)

  1. Ағаштардағы ауыр металдардың газға төзімділігін және жинақталуын анықтау.

Сібір шыршасы мен күміс қайың газдарға төзімділік пен инелердегі ауыр металдарды жинауға бейімділік, сәндік және жоғары сақтауды көрсетті. Қара шырша мен Энгельман шыршасы сыртқы жағдайларға әлсіз әрекет етеді. Сібір балқарағайы мен сібір шыршасының жинақтау қабілеті мен қауіпсіздігі өте төмен.

Астана қаласының жасыл аймағын көгалдандыру үшін газға төзімді Сібір шыршасы, аспалы қайың, қара шырша және Энгельман шыршасы түрлері ұсыныады. Сібір балқарағайы мен сібір шыршасын ұсынуға болмайды.

  1. Кәдімгі қарағайдың дендрохронологиялық талдауын жүргізу. Кәдімгі қарағайының жылдық радиалды өсуінің мөлшері 10-11 жыл кезеңмен циклділікке бағынады. Бұл климаттық жағдайларға, атап айтқанда, күннің инсоляция кезеңдері, жоғарылауы вегетациялық кезеңдегі гидротермиялық коэффициентпен және ауа температурасымен тығыз байланыста болады. Вегетациялық кезеңдегі орташа температура мен температура қосындысының жоғарылауымен өсу мәндері сәйкесінше төмендейді. ГТК мәні артқан сайын ағаштардың жылдық сақиналарының ені (диаметрінің ұлғаюы) артады.
  2. Рекреациялық аймақтардағы экологиялық қауіптерді анықтау. Қарастырылған 16 экологиялық тәуекелдің ішінде ең үлкен тәуекелдер ағаштардың (дің, тамыр және бұтақтардың) зақымдануында, сондай-ақ ұзақ мерзімді антропогендік әсердің салдарынан аурулардың пайда болуы мен сәндік қасиеттерінің жоғалуында байқалады. Сондай-ақ, шөптесін өсімдіктердің әртүрлілігін жоғалтуға назар аудару керек, өйткені өздігінен пайда болатын жолдар шөптің тапталуына ықпал етеді.

Әрбір жеке тәуекелдің әсері екпелер үшін апатты еместігі және екпелерді күту мен қорғаудың қарапайым шараларын қабылдау өзін-өзі емдеуге мүмкіндік беретіні анықталды.

  1. Ағаш тұқымдылардыі шаң ұстау қабілетін анықтау. Дақылдардың тығыздығы ағаш жапырақтарына шаңның түсуіне және айтарлықтай дәрежеде әсер етеді. Осылайша, егіс ағаштары құламай өсетін жерде, сирек дақылдардағы бұл көрсеткіш тығыз дақылдардағы көрсетілген мәннен орта есеппен 6,0 есеге ерекшеленеді;

 

АСТАНА Қ. ЖАСЫЛ БЕЛДЕУІНІҢ ҚАЛА МАҢЫ ОРМАНДАРЫНДА ТЫНЫҒУ ЖҮКТЕЛІМІН АНЫҚТАУ

 (2022 жылдан бастап ОСЫ УАҚЫТҚА ДЕЙІН)

  1. Жасыл ағаш екпелердің рекреациялық жүктемесін анықтау. 2022 жылғы алынған мәліметтер бойынша күніне келушілердің орташа саны 32 адамды құрайтыны анықталды. 90 күнге созылатын маусымда рекреациялық демалыс аймағына 3600 адам келеді. Демек, орманныі тынығу аумағы жылына 10 800 келуге тең болады. Көгалдандыруға бару қарқындылығын көрсететін рекреациялық қысым маусымда сағатына 12960 адамды құрайды. Рекреациялық қысымның сыйымдылығы маусымына 12 960 келуді құрайды. Біздің байқауымызша, бұл аймақ жақсы көлік қозғалысымен және келушілер санымен ерекшеленеді. Демалушылар үшін күрке шатырлар және жаяу жүру жолдары түріндегі шағын архитектуралық пішіндер жасалған.
  2. Рекреациялық аймақтағы аспалы қайың жапырақтарының құбылмалы өзгергіштігін зерттеу.

Рекреациялық аймақ құрылғанға дейін жоғары мекендеу орындарында тасымалданған дақылдар өмір сүрудің әдеттегі нормасынан ауытқудың бастапқы кезеңін бастан кешірді. Көгалдандыруды жақсарту және рекреациялық аймақты құрудан кейін асимметрия көрсеткіші төмен жерде тасымалданғаен дақылдарды қоспағанда, барлық зерттелген екпелерде 2022 жылы ең жоғары мәнге жетті. Әзірге бұл екпелерде қоршаған ортаның сапасы апаттық деңгейге жеткен жоқ, бірақ олар да күшті антропогендік әсерге ұшырайды, өйткені топырақтың үстіңгі қабатын таптау ұйымдастырылмаған жолдарды төсеу салдарынан болады.

Жасанды екпелердің тұрақтылығын арттыру және жағдайын жақсарту үшін орман шаруашылығы және басқа да шараларды жүзеге асыру ұсынылды.

 

АСТАНА ҚАЛАСЫНЫҢ ЖАСЫЛ БЕЛДЕУІНІҢ АУМАҒЫНДАҒЫ АҒАШ ЕКПЕЛЕРДІ ШАБУДЫ ЖҮРГІЗУ

(2013 жылдан бастап ОСЫ УАҚЫТҚА ДЕЙІН)

А.Н.Бөкейхан атындағы ҚазОШАҒЗИ қызметкерлері Астана қаласының жасыл аймағында, дәлірек айтсақ, «Астана орманы» ЖШС аумағында 2013 ж. шабу жұмыстарын бастады. Әрқайсысы 6 секциядан тұратын 6 сынақ учаскесі төселді, бір бақылау учаскесі мен бес жұмыс учаскесі қалды. Сол жылы шабу аспалы қайыңның таза түптерінде және шегіршіннің (бұдыр шегіршін) жапырақты үйеңкімен аралас алқаптарында жүргізілді. Шабу әртүрлі қарқындылықпен жүргізілді, ал ағаштар тек ішкі қатарларда кесілді; Ең жақсы тиімділікке қайың екпелерінде ағаштар саны бойынша 27%, қарағаш екпелерінде ағаштар саны бойынша 34% қарқындылықта қол жеткізілді. Бастапқыда жіңішкерулердің тиімділігінің негізгі сапалық көрсеткіштерінің бірі ретінде табиғи регенерацияның өмірлік жағдайы мен процестеріне басты назар аударылды. Шабу жүргізілгеннен кейін тоғыз жылдан кейін сапа көрсеткіштеріне мыналар кірді: сәндік көрсеткіш және қайта өсу процестері.

2020 жылы қосымша зерттеулер жүргізу үшін шегіршін-үйеңкі екпелерінде шабудың әртүрлі тәсілдері бар екі қосымша сынақ алаңы құрылды. Бірінші жағдайда ағаштар кесілді, ең аз санды ағаштардың тығыздылығы төмендетілді, ең аз санды Б секциясында, ең көп санды D секциясында кесілді. 2023 жылғы жағдай бойынша ең жақсы 32%. тиімді қарқындылықпен В бөлімінде байқалады; Екінші жағдайда ең көп қысымға ұшыраған ағаштар кесілді. Бүрлері төменгі бөлікте, тамыр мойнының жанында орналаспау үшін, қоректенетін діңгектің әртүрлі биіктіктеріндегі ағаштар кесілді. Бұл процесс барысында бұл әдіс ағаштарды жақсы сақтайтыны және екпелердің тұрақтылығын арттыратыны көрсетілді. Ең жақсы тиімділік қоректену діңінің әртүрлі биіктіктеріндегі кесілген ағаштарды ескере отырып 40% қарқындылықта байқалады.

Жұмыс барысында аспалы қайыңдағы жапырақтардың ауытқымалы асимметриясына, қопсытқыш өсінділерінің таксациялық көрсеткіштеріне, сұйылтылғаннан кейін тоғыз жылдан кейін ағаштардың таксациялық көрсеткіштерінің өзгеруіне өлшемдер алынды. Сондай-ақ ағаш отырғызудың ықтырма әдісін қолдана отырып, жасыл аймақтағы екпелерде орман шаруашылығы жұмыстарын жүргізу бойынша ұсыныстар әзірленуде.

 

АСТАНА ҚАЛАСЫНЫҢ ЖАСЫЛ БЕЛДЕУІНІҢ АҒАШ ЕКПЕЛЕРІНІҢ ӨСУ ЖАҒДАЙЫНЫҢ КӨПЖЫЛДЫҚ ШӨПТЕРГЕ ӘСЕРІН ОҚЫП БІЛУ

(2022 жылдан бастап ОСЫ УАҚЫТҚА ДЕЙІН)

«Астана орманы» ЖШС аумағында көпжылдық шөптерді егу бойынша тәжірибе 2010 жылдан бері жүргізіліп келеді. Көпжылдық шөптер топырақ құнарлылығын арттыруда маңызды рөл атқаратыны белгілі, бұл сәйкесінше ағаштардың өмірлік жағдайына, олардың тактикалық көрсеткіштеріне және зиянкестердің зақымдалуына әсер етуі мүмкін. Бүгінгі күні Астана қаласының жасыл аймағындағы көпжылдық шөптердің ағаш екпелерінің өсу жағдайына әсері туралы нақты деректер жоқ. Сондай-ақ, жасанды екпелерді энтомофагтармен байыту үшін балшырын өсімдіктерін өсіру арқылы оларды тарту әрекеттері жүргізілуде. Бұл аспектіні зерттеу ғылыми жұмыстың маңызды сәті болып табылады. Бұл бағыттағы жұмыстар 2023 жылы басталды, бүгінгі таңда зерттелген аумақтардағы топырақтың қоректік заттардың құрамын, тығыздығын және ауа өткізгіштігін зерттеу үшін тәжірибе алаңдары таңдалды. Зерттеулер кезінде аумақтардағы энтомофагтардың түрлік құрамы есепке алынады, ағаштардың тіршілік жағдайына баға беріледі, салық салу көрсеткіштері өлшенеді және зиянкестермен зақымдануы ескеріледі.

 

«Астана орманы» ЖШС бас агрономы Хасенов А.А.